Het is binnen het schaatsen een veel gestelde vraag, moet ik mijn heup nu de bocht indrukken of juist er uit? Trainers zijn er niet eenduidig in. Als je langs de ijsbaan loopt vang je nog wel eens wat op en dan heeft elke trainer zijn eigen ideeën over de heup beweging. Wat je dan het meest hoort is dat schaatsers hun heup de bocht in moeten drukken zodat zij/hij dan beter kan hangen.
Oké, laten we eens kijken of dit wel klopt met behulp van een klein beetje biomechanica. Met hangen in de bocht bedoelen we eigenlijk de hoek die een schaatser maakt met het ijs. Dus de hoek tussen het ijs en een denkbeeldige lijn die vanaf de schaats ongeveer door de navel (het LZP, lichaamszwaarte-punt) loopt. Laten we voor het gemak even aannemen dat een schaatser de bocht door glijdt op een been zonder af te zetten. Dit hebben we allemaal wel eens geoefend. Als je met een behoorlijke snelheid aankomt rijden en je probeert dan op een been de bocht te nemen dan voel je een kracht die je naar buiten wil drukken, de zogenaamde centrifugale kracht. Om nu toch een mooie bocht te maken moet er een kracht zijn die je weer naar binnen drukt. Dit is de kracht van het ijs op de schaats in horizontale richting (de centripetale kracht) die precies even groot is als de kracht (de centrifugale kracht) die je naar buiten wil drukken. De kracht die je naar binnen drukt is afhankelijk van een aantal zaken: de rijsnelheid, de massa van de schaatser en welke straal de schaatser rijdt (binnen of buitenbocht).
Er is echter nog een kracht die het ijs uitoefent op de schaatser dat is de kracht die ervoor zorgt dat je niet door het ijs zakt. Dus de kracht van het ijs recht omhoog, de zogenaamde normaal kracht. Deze kracht hangt af van de massa van de schaatser. Dit geldt alleen in de situatie als de schaatser niet afzet en op een been door de bocht glijdt. Als de schaatser tijdens het nemen van de bocht even zwaar blijft niet sneller of langzamer gaat en mooi langs de blokjes blijft glijden, dan liggen de hierboven genoemde krachten vast. Met het gevolg dat de schaatser een schaatshouding aanneemt, waarmee bedoeld wordt dat de hoek tussen de schaatser en het ijs zodanig is dat krachten van het ijs op de schaatser in evenwicht zijn ten opzichten van het zwaartepunt van de schaatser. Het is dus niet mogelijk om meer of minder te hangen (hoek kleiner of groter te maken met het ijs) want dan raken de krachten uit balans en is de kans dat je valt behoorlijk groot. Dit is direct het antwoord op de vraag, je kunt dus door je heup naar binnen te drukken niet meer gaan hangen in de bocht. Als je dat wel doet moet er een ander lichaamsdeel meer naar buiten toe worden bewogen om het zwaartepunt op dezelfde plaats te houden. De hoek die een schaatser met het ijs maakt ligt dus vast.
De vraag die hierop volgt is dan logischerwijs, wat kun je dan wel met de heupen doen in de bocht? We zullen eerst kijken wat er gebeurt als je de heupen naar binnen drukt. Door je heupen meer naar binnen te drukken, dus naar de binnenkant van de ijsbaan, hebben de beide knieën juist de neiging om naar buiten toe te sturen als gevolg daarvan sturen de voeten ook naar buiten. Je kunt dit ook wel voelen als je met beide benen in de schaatshouding gaat staan en de heupen naar links toe draait. Je ziet dan direct dat de knieën naar rechts draaien. Dit is niet zo handig omdat je juist de bocht om wilt. Je hebt op deze manier meer de neiging om rechtdoor te sturen waardoor je vaker moet overstappen om de bocht nog enigszins te houden. Wat nu als je de heupen naar buiten toe drukt, nou dat ligt nu voor de hand. Door de heupen naar buiten te drukken, hebben je knieën juist de neiging om naar binnen te sturen en die nemen de voeten weer mee, waardoor je de bocht omgaat en gemakkelijker de bocht kan houden op hoge snelheid. In werkelijkheid ligt het iets genuanceerder je hebt namelijk te maken met bepaalde anatomische verschillen, bijvoorbeeld iemand met o-benen. Maar in grove lijnen gaat deze regel zeker op.
Jullie begrijpen natuurlijk dat ik dit niet zelf verzonnen heb, maar door veel te lezen, uitproberen en te kijken, kom je heel wat te weten over de schaatsbeweging. Hoop dat met het schrijven van dit stukje het rijden van een bocht wat begrijpelijker heb gemaakt. Binnenkort komt Jac Orie met een eigen site (www.jacorie.nl) waar hij met dit soort tips en informatie komt over het schaatsen.
Siep Hoekstra